1. Co to jest nystatyna?
Nystatyna jest substancją czynną należącą do grupy antybiotyków polienowych o działaniu przeciwgrzybiczym. Wykazuje aktywność przede wszystkim wobec drożdżaków z rodzaju Candida, które są najczęstszą przyczyną grzybic jamy ustnej, przewodu pokarmowego oraz narządów płciowych.
Charakterystyczną cechą nystatyny jest to, że po podaniu doustnym praktycznie nie wchłania się z przewodu pokarmowego. Dzięki temu działa miejscowo w miejscu podania, nie wywierając działania ogólnoustrojowego.
Nystatyna dostępna jest w różnych postaciach farmaceutycznych, między innymi jako zawiesina doustna, tabletki dojelitowe, tabletki dopochwowe oraz jako składnik preparatów złożonych stosowanych w ginekologii.
2. Jak działa nystatyna?
Nystatyna działa poprzez wiązanie się z ergosterolem – składnikiem błony komórkowej grzybów. Powoduje zaburzenie jej szczelności, co prowadzi do utraty ważnych składników komórki i w efekcie zahamowania wzrostu lub obumarcia grzyba.
W zależności od stężenia leku oraz wrażliwości drobnoustroju nystatyna może działać grzybostatycznie lub grzybobójczo.
Najważniejsze właściwości nystatyny obejmują:
- działanie przeciwgrzybicze,
- aktywność wobec wielu gatunków drożdżaków z rodzaju Candida,
- miejscowe działanie po podaniu doustnym i dopochwowym,
- praktycznie brak wchłaniania z przewodu pokarmowego,
- niewielkie ryzyko działań ogólnoustrojowych,
- możliwość stosowania zarówno leczniczo, jak i profilaktycznie u wybranych pacjentów.
Nystatyna nie wykazuje skuteczności wobec bakterii ani wirusów i nie jest przeznaczona do leczenia grzybic układowych.
3. Wskazania do stosowania nystatyny
Zakres wskazań zależy od postaci leku.
Doustne preparaty nystatyny stosuje się między innymi w leczeniu:
- pleśniawek jamy ustnej,
- zakażeń drożdżakowych jamy ustnej i gardła,
- grzybicy przełyku,
- zakażeń drożdżakowych przewodu pokarmowego,
- zakażeń wywołanych przez Candida spp.
Doustna nystatyna może być również stosowana profilaktycznie u pacjentów:
- leczonych dużymi dawkami antybiotyków,
- otrzymujących kortykosteroidy,
- u wybranych noworodków z bardzo małą masą urodzeniową zgodnie z obowiązującymi wskazaniami.
Preparaty dopochwowe zawierające nystatynę stosuje się przede wszystkim w leczeniu:
- grzybicy pochwy,
- grzybicy sromu,
- zakażeń wywołanych przez drożdżaki Candida.
4. Przeciwwskazania do stosowania nystatyny
Nystatyny nie należy stosować przede wszystkim w przypadku:
- uczulenia na nystatynę,
- nadwrażliwości na którykolwiek składnik danego preparatu.
Szczególną ostrożność należy zachować:
- podczas ciąży i karmienia piersią,
- u pacjentów z nawracającymi reakcjami alergicznymi,
- podczas długotrwałego stosowania preparatów miejscowych,
- w przypadku utrzymywania się objawów mimo leczenia.
Doustnych preparatów nystatyny nie należy stosować w leczeniu grzybic układowych, ponieważ substancja praktycznie nie wchłania się z przewodu pokarmowego.
5. Jak stosować nystatynę?
Nystatynę należy zawsze stosować zgodnie z zaleceniami lekarza.
Sposób dawkowania zależy od rodzaju zakażenia, wieku pacjenta oraz zastosowanej postaci leku.
Najważniejsze zasady stosowania obejmują:
- zawiesinę doustną należy przed połknięciem możliwie długo przetrzymać w jamie ustnej,
- tabletki dojelitowe należy przyjmować zgodnie z zaleceniami lekarza,
- preparaty dopochwowe najlepiej stosować wieczorem przed snem,
- nie należy samodzielnie skracać czasu leczenia po ustąpieniu objawów,
- dawki powinny być przyjmowane w równych odstępach czasu,
- w przypadku leczenia grzybicy pochwy należy przestrzegać wszystkich zaleceń lekarza dotyczących terapii.
Regularne stosowanie leku przez cały zalecony okres zwiększa skuteczność leczenia i zmniejsza ryzyko nawrotów zakażenia.
6. Nystatyna – możliwe działania niepożądane
Jak każdy lek, nystatyna może powodować działania niepożądane, jednak nie występują one u każdego pacjenta.
Podczas stosowania doustnego mogą pojawić się między innymi:
- nudności,
- biegunka,
- ból brzucha,
- wymioty,
- wysypka,
- pokrzywka.
Po zastosowaniu preparatów dopochwowych mogą wystąpić:
- świąd,
- pieczenie,
- miejscowe podrażnienie,
- reakcje nadwrażliwości.
W razie wystąpienia nasilonych objawów alergicznych lub innych niepokojących działań niepożądanych należy przerwać leczenie i skontaktować się z lekarzem.
7. Nystatyna – interakcje z innymi substancjami
Dotychczas nie opisano istotnych klinicznie interakcji nystatyny z innymi lekami.
Podczas leczenia warto jednak pamiętać, aby:
- poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach,
- nie stosować dodatkowych preparatów dopochwowych bez konsultacji z lekarzem,
- stosować lek zgodnie z zaleceniami dotyczącymi danej postaci farmaceutycznej.
Ze względu na miejscowe działanie nystatyny ryzyko interakcji ogólnoustrojowych jest niewielkie.
8. Nystatyna a ciąża i karmienie piersią
Stosowanie nystatyny w okresie ciąży powinno odbywać się wyłącznie na zalecenie lekarza.
Choć wchłanianie doustnych postaci leku jest znikome, dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania w ciąży są ograniczone. Podobna ostrożność obowiązuje podczas karmienia piersią.
Decyzję o rozpoczęciu leczenia lekarz podejmuje po ocenie korzyści dla matki oraz potencjalnego ryzyka dla dziecka.
9. Nystatyna a prowadzenie pojazdów i obsługa maszyn
Nystatyna nie wpływa lub wpływa w stopniu nieistotnym na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.
Jeżeli jednak podczas leczenia wystąpią objawy pogarszające samopoczucie, pacjent powinien zachować ostrożność do czasu ich ustąpienia.
10. Inne istotne informacje
Źródła:
https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/20512/characteristic
https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/4866/characteristic
https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=619
Treści zamieszczone na stronie Recepty.pl mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie zastępują konsultacji z lekarzem, farmaceutą ani indywidualnej oceny stanu zdrowia pacjenta. Przed zastosowaniem każdego leku należy skonsultować się z lekarzem oraz zapoznać się z ulotką dołączoną do opakowania lub Charakterystyką Produktu Leczniczego. Decyzję o zastosowaniu, dawkowaniu, zmianie lub odstawieniu leku zawsze podejmuje lekarz.
Nystatyna jest antybiotykiem polienowym o działaniu przeciwgrzybiczym. Stosuje się ją przede wszystkim w leczeniu zakażeń wywołanych przez drożdżaki z rodzaju Candida, takich jak pleśniawki jamy ustnej, grzybica przewodu pokarmowego czy grzybica pochwy. Nie działa na bakterie ani wirusy.
Tak. Nystatyna należy do grupy antybiotyków polienowych, jednak działa wyłącznie przeciwko grzybom. Nie jest skuteczna w leczeniu zakażeń bakteryjnych ani wirusowych.
Tak. Jest to jedno z podstawowych wskazań do jej stosowania. Nystatyna skutecznie zwalcza drożdżaki Candida wywołujące pleśniawki jamy ustnej, gardła oraz przełyku. W przypadku zawiesiny doustnej zaleca się możliwie długie przetrzymanie leku w jamie ustnej przed połknięciem, co zwiększa skuteczność leczenia.
Praktycznie nie. Po podaniu doustnym nystatyna nie wchłania się z przewodu pokarmowego, a po zastosowaniu dopochwowym jej wchłanianie do krążenia ogólnoustrojowego jest znikome. Dzięki temu działa głównie miejscowo.
Tak. Tabletki dopochwowe zawierające wyłącznie nystatynę są wskazane w leczeniu grzybicy pochwy i sromu wywołanej przez drożdżaki Candida. Nystatyna jest również składnikiem preparatów złożonych stosowanych w leczeniu mieszanych zakażeń pochwy.
Tak, ale wyłącznie w określonych sytuacjach i zgodnie z zaleceniami lekarza. Może być stosowana profilaktycznie u pacjentów otrzymujących duże dawki antybiotyków lub kortykosteroidów, a także u wybranych noworodków z bardzo małą masą urodzeniową, jeśli istnieją odpowiednie wskazania.
W dostępnej dokumentacji produktów leczniczych nie opisano istotnych interakcji nystatyny z alkoholem. Mimo to podczas leczenia zakażeń grzybiczych warto ograniczyć spożywanie alkoholu, ponieważ może on pogarszać ogólny stan organizmu i utrudniać powrót do zdrowia.
Tak, ale wyłącznie wtedy, gdy lekarz uzna to za konieczne. Mimo że nystatyna praktycznie nie wchłania się po podaniu doustnym lub dopochwowym, decyzję o jej zastosowaniu u kobiet w ciąży zawsze powinien podejmować lekarz po ocenie korzyści i potencjalnego ryzyka.
Nie. Doustne preparaty nystatyny działają miejscowo i nie są przeznaczone do leczenia grzybic układowych ani zakażeń narządów wewnętrznych. W takich przypadkach stosuje się inne leki przeciwgrzybicze o działaniu ogólnoustrojowym.
Na polskim rynku dostępnych jest kilka preparatów zawierających wyłącznie nystatynę, m.in. Nystatyna Teva, Nystatin TZF, Nystapol, Nyscandin oraz Nystatyna VP. Substancja ta występuje również w preparatach złożonych, takich jak Macmiror Complex, gdzie została połączona z nifuratelem.
