1. Propylotiouracyl – co to za substancja i kiedy jest stosowana?
Propylotiouracyl jest lekiem przeciwtarczycowym z grupy tionamidów. Jego zadaniem jest ograniczenie nadmiernego wytwarzania hormonów tarczycy, dlatego stosuje się go w leczeniu nadczynności tarczycy.
W polskich produktach leczniczych zawierających propylotiouracyl wskazaniami są przede wszystkim:
- nadczynność tarczycy, w tym choroba Gravesa-Basedowa,
- autonomiczny toksyczny gruczolak tarczycy,
- przygotowanie pacjenta z nadczynnością tarczycy do operacyjnego usunięcia tarczycy,
- przygotowanie do leczenia jodem radioaktywnym,
- przełom tarczycowy – wskazanie wymienione w ChPL produktu Thyrosan.
Propylotiouracyl nie jest jednak obecnie uniwersalnym lekiem pierwszego wyboru dla każdego pacjenta z nadczynnością tarczycy. W ChPL Propycil wskazano, że ze względu na profil bezpieczeństwa jego stosowanie powinno być zarezerwowane m.in. dla pacjentów, u których inne metody leczenia, takie jak tiamazol, radiojod czy leczenie chirurgiczne, nie mogą być zastosowane lub nie są tolerowane. Szczególne miejsce propylotiouracyl zajmuje również w leczeniu nadczynności tarczycy w pierwszym trymestrze ciąży.
2. Jak propylotiouracyl hamuje nadczynność tarczycy?
Propylotiouracyl zmniejsza wytwarzanie hormonów tarczycy. Hamuje procesy prowadzące do jodowania reszt tyrozynowych tyreoglobuliny i ich sprzęgania, a w konsekwencji ogranicza syntezę tyroksyny (T4) i trijodotyroniny (T3).
Istotną cechą propylotiouracylu jest również hamowanie obwodowej konwersji T4 do biologicznie bardziej aktywnej T3. Ta właściwość ma szczególne znaczenie w sytuacjach wymagających szybkiego ograniczenia działania hormonów tarczycy, takich jak przełom tarczycowy.
Lek nie unieczynnia jednak hormonów tarczycy, które zostały wcześniej wytworzone i zmagazynowane. Z tego względu efekt leczenia nadczynności tarczycy rozwija się stopniowo, a dawkę dostosowuje się na podstawie odpowiedzi klinicznej i wyników badań hormonalnych.
3. Nadczynność tarczycy i inne wskazania do propylotiouracylu
Podstawowym zastosowaniem propylotiouracylu jest farmakologiczne leczenie nadczynności tarczycy. Nie każda nadczynność ma jednak tę samą przyczynę, dlatego decyzja o zastosowaniu leku powinna wynikać z rozpoznania konkretnej choroby.
Propylotiouracyl może być stosowany w przypadku:
- choroby Gravesa-Basedowa,
- autonomicznego toksycznego gruczolaka tarczycy,
- nadczynności tarczycy wymagającej przygotowania do operacji,
- nadczynności tarczycy przed leczeniem jodem radioaktywnym,
- przełomu tarczycowego – zgodnie ze wskazaniami produktu Thyrosan.
Celem leczenia przed operacją lub radiojodem jest opanowanie nadmiernej aktywności hormonalnej tarczycy i uzyskanie możliwie prawidłowej jej czynności przed dalszym postępowaniem.
W przypadku leczenia radiojodem sposób i moment stosowania propylotiouracylu wymagają dokładnego ustalenia przez lekarza. ChPL Thyrosan wskazuje m.in. na konieczność odstawienia leku przed podaniem radioaktywnego jodu.
4. Kiedy propylotiouracylu nie należy stosować?
Przeciwwskazania zależą również od konkretnego produktu leczniczego. Zgodnie z ChPL Propycil 50 mg leku nie należy stosować w przypadku nadwrażliwości na propylotiouracyl, składniki preparatu lub inne leki tyreostatyczne, a także jeżeli w przeszłości wystąpiły ciężkie działania niepożądane związane z propylotiouracylem, szczególnie agranulocytoza lub niewydolność wątroby.
ChPL Thyrosan wymienia ponadto jako przeciwwskazania:
- nadwrażliwość na propylotiouracyl lub pochodne tiouracylu,
- nadczynność tarczycy z wolem zamostkowym, zwłaszcza gdy występuje ucisk,
- niewydolność wątroby,
- zaburzenia hematologiczne, takie jak agranulocytoza, leukopenia lub niedokrwistość.
Szczególnej ostrożności wymagają m.in. osoby z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby, kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz pacjenci przyjmujący leki przeciwzakrzepowe.
5. Jak stosować propylotiouracyl i od czego zależy dawka?
Propylotiouracyl stosuje się doustnie, a dokładny schemat dawkowania ustala lekarz. Dawka zależy m.in. od nasilenia nadczynności tarczycy, wieku, odpowiedzi na leczenie, czynności nerek i wątroby oraz wskazania.
W przypadku produktu Propycil 50 mg u dorosłych, młodzieży i dzieci powyżej 10 lat początkowa dawka dobowa w nadczynności tarczycy o średnim nasileniu wynosi 100–300 mg, podawane w 2–3 dawkach podzielonych. Dawka podtrzymująca wynosi 50–150 mg na dobę. W cięższych przypadkach stosowane mogą być większe dawki początkowe.
Dawkowanie nie jest identyczne dla wszystkich produktów. Przykładowo ChPL Thyrosan określa zwykłą dawkę początkową dla dorosłych na 300 mg na dobę w trzech dawkach podzielonych, natomiast w ciężkiej nadczynności tarczycy i/lub przy znacznym powiększeniu gruczołu – 400 mg na dobę.
Po osiągnięciu eutyreozy dawkę stopniowo zmniejsza się do dawki podtrzymującej. Leczenie nadczynności tarczycy może trwać wiele miesięcy, a w przypadku Thyrosanu ChPL wskazuje, że zazwyczaj jest kontynuowane przez 1–2 lata.
Nie należy samodzielnie zmieniać dawki ani przerywać leczenia po poprawie samopoczucia.
6. Agranulocytoza i uszkodzenie wątroby – najważniejsze zagrożenia podczas terapii
Do najważniejszych ciężkich działań niepożądanych propylotiouracylu należą agranulocytoza oraz uszkodzenie wątroby.
Agranulocytoza oznacza znaczne zmniejszenie liczby granulocytów, co może prowadzić do poważnych zakażeń. Objawami alarmowymi podczas leczenia są przede wszystkim:
- gorączka,
- ból gardła lub zapalenie migdałków,
- zapalenie błony śluzowej jamy ustnej,
- nagłe pogorszenie samopoczucia.
W takiej sytuacji należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem i wykonać morfologię krwi. ChPL Propycil wskazuje, że przy podejrzeniu agranulocytozy lek należy natychmiast odstawić.
Propylotiouracyl może również powodować ciężkie ostre uszkodzenie wątroby. Opisywano przypadki wymagające transplantacji, a także przypadki zakończone zgonem. Większość zgłaszanych ciężkich reakcji wątrobowych występowała w pierwszych 6 miesiącach leczenia. Objawy takie jak żółtaczka, ciemne zabarwienie moczu, jasny stolec, świąd czy skłonność do krwawień wymagają pilnej konsultacji lekarskiej.
7. Jakie inne działania niepożądane może powodować propylotiouracyl?
Poza ciężkimi powikłaniami hematologicznymi i wątrobowymi podczas leczenia mogą występować działania niepożądane o różnym nasileniu.
W dokumentacji polskich preparatów wymieniono m.in.:
- wysypkę, świąd i pokrzywkę,
- nudności, wymioty, brak apetytu lub biegunkę,
- bóle i zawroty głowy,
- zaburzenia smaku i węchu,
- bóle stawów,
- zaburzenia hematologiczne,
- zaburzenia czynności wątroby,
- zaburzenia widzenia lub słuchu,
- wypadanie włosów.
Szczególnie istotnym, choć rzadkim powikłaniem jest zapalenie naczyń związane z przeciwciałami ANCA. Może ono obejmować m.in. nerki, płuca, skórę i naczynia krwionośne. Wśród możliwych manifestacji opisano m.in. kłębuszkowe zapalenie nerek, krwawienie pęcherzykowe, plamicę oraz zapalenie naczyń skóry.
Propylotiouracyl może również nadmiernie zahamować czynność tarczycy i doprowadzić do niedoczynności, dlatego podczas terapii konieczne jest kontrolowanie parametrów hormonalnych.
8. Propylotiouracyl a inne leki, jod i środki kontrastowe
Propylotiouracyl może wchodzić w interakcje z innymi lekami, a skuteczność terapii może zmieniać się również pod wpływem ekspozycji na jod.
Jednoczesne stosowanie wymaga szczególnej uwagi w przypadku:
- tyroksyny,
- preparatów zawierających jod,
- jodowych środków kontrastowych,
- leków działających toksycznie na wątrobę,
- leków hamujących czynność szpiku kostnego,
- preparatów zawierających lit,
- propranololu,
- leków przeciwzakrzepowych z grupy pochodnych kumaryny,
- teofiliny.
Jod oraz wcześniejsza ekspozycja na produkty zawierające jod mogą osłabiać przeciwtarczycowe działanie propylotiouracylu i opóźniać normalizację czynności tarczycy.
Podczas terapii może być również konieczna modyfikacja dawkowania niektórych innych leków. Dotyczy to m.in. propranololu, pochodnych kumaryny i teofiliny. Pacjent powinien więc poinformować lekarza o wszystkich stosowanych lekach, także przyjmowanych okresowo.
9. Propylotiouracyl w ciąży i podczas karmienia piersią
Nieleczona nadczynność tarczycy w ciąży może prowadzić do poważnych powikłań zarówno u kobiety, jak i u płodu. Jednocześnie leczenie przeciwtarczycowe wymaga ostrożności, ponieważ propylotiouracyl przenika przez łożysko.
Jeżeli zastosowanie propylotiouracylu w ciąży jest konieczne, należy używać najmniejszej skutecznej dawki, a stan matki, płodu i później noworodka powinien być ściśle monitorowany. Nadmierne zahamowanie czynności tarczycy matki może doprowadzić do niedoczynności tarczycy i wola u płodu.
Propylotiouracyl ma szczególne znaczenie w pierwszym trymestrze ciąży. ChPL Propycil wskazuje, że ze względu na ryzyko uszkodzeń płodu związanych z tiamazolem propylotiouracyl powinien być w tym okresie preferowany.
Propylotiouracyl przenika do mleka kobiecego w niewielkim stopniu. Polskie ChPL dopuszczają jego stosowanie podczas karmienia piersią, jednak zalecają monitorowanie dziecka ze względu na możliwość wystąpienia niedoczynności tarczycy.
10. Inne istotne informacje
Źródła:
https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/27393/characteristic
https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/9213/characteristic
Hyperthyroidism in Pregnancy
Treści zamieszczone na stronie Recepty.pl mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie zastępują konsultacji z lekarzem, farmaceutą ani indywidualnej oceny stanu zdrowia pacjenta. Przed zastosowaniem każdego leku należy skonsultować się z lekarzem oraz zapoznać się z ulotką dołączoną do opakowania lub Charakterystyką Produktu Leczniczego. Decyzję o zastosowaniu, dawkowaniu, zmianie lub odstawieniu leku zawsze podejmuje lekarz.
Propylotiouracyl może skutecznie hamować nadmierną czynność tarczycy, ale wiąże się z ryzykiem rzadkich, lecz ciężkich powikłań, przede wszystkim agranulocytozy oraz poważnego uszkodzenia wątroby. Z tego względu jego stosowanie jest szczególnie uzasadnione w określonych sytuacjach klinicznych, np. gdy inne metody leczenia nie są odpowiednie lub nie są tolerowane.
Propylotiouracyl hamuje powstawanie nowych hormonów tarczycy, ale nie usuwa hormonów już zgromadzonych w gruczole. Z tego powodu poprawa nie następuje natychmiast. W ChPL Thyrosan wskazano, że eutyreozę, czyli prawidłową czynność tarczycy, uzyskuje się zazwyczaj po około 6–8 tygodniach leczenia, choć czas ten może różnić się pomiędzy pacjentami.
Ból gardła, szczególnie jeśli towarzyszą mu gorączka, zapalenie jamy ustnej lub nagłe pogorszenie samopoczucia, może być objawem agranulocytozy – znacznego zmniejszenia liczby granulocytów we krwi. Jest to potencjalnie zagrażające życiu powikłanie leczenia.
W takiej sytuacji należy natychmiast skontaktować się z lekarzem i wykonać morfologię krwi. Nie należy czekać do planowanej wizyty kontrolnej.
Propylotiouracyl może powodować ciężkie uszkodzenie wątroby. Opisywano przypadki ostrej niewydolności wymagające transplantacji wątroby, a także przypadki zakończone zgonem.
Niepokojące objawy to m.in.:
- zażółcenie skóry lub białkówek oczu,
- ciemny mocz,
- jasny stolec,
- świąd,
- nudności i wymioty,
- zwiększona skłonność do krwawień.
Ich wystąpienie wymaga pilnego kontaktu z lekarzem.
Tak. Jeśli działanie leku będzie zbyt silne w stosunku do aktualnej aktywności tarczycy, może dojść do nadmiernego zahamowania produkcji hormonów i rozwoju niedoczynności tarczycy.
Z tego powodu w trakcie leczenia systematycznie kontroluje się parametry czynności tarczycy, a dawkę propylotiouracylu dostosowuje do wyników badań i stanu klinicznego pacjenta.
Tak. Przełom tarczycowy jest jednym ze wskazań zarejestrowanych dla produktu Thyrosan. Jest to ciężki, zagrażający życiu stan związany z gwałtownym nasileniem tyreotoksykozy, wymagający leczenia szpitalnego.
Propylotiouracyl jest w tej sytuacji przydatny nie tylko dlatego, że hamuje syntezę hormonów tarczycy, lecz także dlatego, że ogranicza obwodową przemianę T4 do aktywniejszej T3. W przełomie stosowane są znacznie większe dawki niż podczas standardowego leczenia nadczynności tarczycy i terapia odbywa się pod ścisłym nadzorem medycznym.
Tak. Preparaty kontrastowe stosowane w niektórych badaniach obrazowych mogą zawierać duże ilości jodu. Ekspozycja na jod może osłabić przeciwtarczycowe działanie propylotiouracylu i opóźnić uzyskanie prawidłowej czynności tarczycy.
Dlatego pacjent leczony z powodu nadczynności tarczycy powinien poinformować lekarza o przyjmowaniu propylotiouracylu przed badaniem wymagającym zastosowania jodowego środka kontrastowego.
Leczenie nadczynności tarczycy podczas ciąży wymaga wyważenia ryzyka wynikającego zarówno z samej choroby, jak i stosowania leków przeciwtarczycowych. W polskiej dokumentacji Propycil wskazano, że propylotiouracyl powinien być preferowany w pierwszym trymestrze ze względu na ryzyko charakterystycznych uszkodzeń płodu związanych ze stosowaniem tiamazolu.
Jeżeli lek jest konieczny, stosuje się możliwie najmniejszą skuteczną dawkę i ściśle monitoruje czynność tarczycy matki oraz stan płodu.
Nie. O zakończeniu leczenia lub zmianie dawki powinien zdecydować lekarz. Wynik pojedynczego badania TSH nie jest wystarczającą podstawą do samodzielnego odstawienia leku, ponieważ w trakcie leczenia nadczynności tarczycy ocenia się także inne parametry hormonalne oraz przebieg choroby.
Nagłe przerwanie leczenia może doprowadzić do ponownego nasilenia nadczynności tarczycy, a w ciężkich przypadkach zwiększyć ryzyko poważnych powikłań. Ulotki Propycil i Thyrosan wyraźnie wskazują, aby nie kończyć terapii bez konsultacji lekarskiej.
Może być stosowany, jeżeli lekarz uzna leczenie za konieczne. Propylotiouracyl przenika do mleka kobiecego w niewielkim stopniu. Polskie ChPL wskazują na możliwość stosowania go podczas laktacji, przy jednoczesnym monitorowaniu dziecka pod kątem ewentualnego rozwoju niedoczynności tarczycy.
Lekarz powinien dążyć do stosowania najmniejszej skutecznej dawki, a u dziecka może być wskazana kontrola czynności tarczycy.
