Cholesterol to organiczny związek tłuszczowy, który powstaje głównie w wątrobie (około 60–80%), a w mniejszej części jest dostarczany wraz z codzienną dietą bogatą w produkty pochodzenia zwierzęcego. Substancja ta jest niezbędna do życia, ponieważ służy jako kluczowy budulec błon komórkowych, osłonek nerwowych oraz substrat do produkcji hormonów sterydowych, płciowych i kwasów żółciowych.
Jego nadmiar we krwi staje się jednak niebezpieczny, ponieważ odkłada się w ścianach naczyń krwionośnych w postaci blaszek miażdżycowych, co w następstwie grozi zawałem serca lub udarem mózgu. Problem pojawia się, gdy stężenie poszczególnych frakcji lipidów jest nieprawidłowe (szczególnie niekorzystne znacznie mają podwyższony LDL i nie-HDL cholesterol). Wysokie stężenie cholesterolu zwykle nie daje charakterystycznych objawów, dlatego najważniejszym sposobem jego wykrycia są badania krwi.
Spis treści
Czy wysokie stężenie cholesterolu daje objawy?
Dlaczego można długo nie wiedzieć o problemie?
Zaburzenia lipidowe mogą rozwijać się przez wiele lat bez odczuwalnych dolegliwości. Wysokie stężenie cholesterolu przez lata rozwija się bezobjawowo i nie powoduje bólu. Dlatego brak dolegliwości nie oznacza, że stężenie cholesterolu jest właściwe. Nie warto więc czekać z badaniem do pojawienia się objawów.
e-Recepta
Teleporada ogólna
Kiedy mogą pojawić się objawy?
Skrajny nadmiar cholesterolu utrzymujący się kilkanaście lat może manifestować się objawami skórnymi, takimi jak kępki żółte (żółtaki) w postaci grudkowatych zmian wokół powiek, na łokciach czy ścięgnach Achillesa.
W badaniu USG po kilkudziesięciu latach utrzymywania się podwyższonego stężenia cholesterolu (szczególnie dopplerowskim tętnic szyjnych, udowych lub jamy brzusznej) lekarz może bezpośrednio zobrazować obecność blaszek miażdżycowych, które zwężają światło naczyń i upośledzają prawidłowy przepływ krwi. Dolegliwości mogą pojawić się dopiero jako następstwo rozwijającej się miażdżycy i chorób układu sercowo-naczyniowego.
Dlaczego wysoki cholesterol jest niebezpieczny?
Cholesterol LDL a miażdżyca
Podwyższone stężenie cholesterolu LDL sprzyja odkładaniu cholesterolu w ścianach tętnic. Z czasem wokół złogów narasta tkanka łączna i odkłada się wapń, przez co blaszka staje się twarda i krucha. Blaszka miażdżycowa sama w sobie stopniowo pogarsza przepływ krwi w naczyniu, ale może również pęknąć a w tym miejscu natychmiast powstaje zakrzep, który całkowicie blokuje przepływ krwi.
Ryzyko zawału i udaru
Wysokie stężenie LDL jest ważnym czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, w tym zawału serca i udaru mózgu. Pojedynczy nieprawidłowy wynik nie oznacza jednak, że pacjent ma już chorobę serca.
Co zwiększa ryzyko wysokiego cholesterolu?
Dieta, masa ciała i aktywność fizyczna
Ryzyku zaburzeń lipidowych sprzyjają m.in. dieta bogata w tłuszcze nasycone i trans (produkty odzwierzęce i wysokoprzetworzone) oraz uboga w błonnik roślinny. Sprzyjają temu też nadwaga, otyłość oraz mała aktywność fizyczna. Znaczenie ma również palenie tytoniu.
Choroby i predyspozycje genetyczne
Na profil lipidowy mogą wpływać m.in. cukrzyca, niedoczynność tarczycy oraz niektóre choroby nerek i wątroby. Istotne są także uwarunkowania genetyczne, np. hipercholesterolemia rodzinna. Oznacza to, że wysokie stężenie cholesterolu nie zawsze wynika z niewłaściwego stylu życia.
Jakie badania wykonać, aby ocenić cholesterol?
Co pokazuje lipidogram?
Podstawowym badaniem jest lipidogram. Obejmuje on oznaczenie cholesterolu całkowitego, frakcji LDL i HDL oraz triglicerydów. Pozwala ocenić gospodarkę lipidową i jest jednym z elementów oceny ryzyka sercowo-naczyniowego.
Jak interpretować wynik?
Nie istnieje jedna wartość LDL odpowiednia dla każdego pacjenta. Docelowe stężenie zależy m.in. od wieku, chorób współistniejących oraz całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego. Generalnie im większe ryzyko występuje u danego pacjenta (przebył zawał, udar mózgu, ma cukrzycę, pali papierosy) tym niższe stężenie cholesterolu powinien utrzymywać. Dlatego wynik należy interpretować w odniesieniu do indywidualnej sytuacji zdrowotnej a lekarze dla oceny ryzyka sercowo-naczyniowego używają skali SCORE.
Kiedy warto wykonać lipidogram?
Lipidogram warto wykonywać profilaktycznie, także przy braku dolegliwości. Kontrola jest szczególnie istotna u osób z nadwagą lub otyłością, cukrzycą, nadciśnieniem albo chorobami sercowo-naczyniowymi oraz u osób palących.
Warto zbadać cholesterol również wtedy, gdy w rodzinie występował wysoki cholesterol lub choroby sercowo-naczyniowe w młodym wieku.
Co zrobić, gdy cholesterol jest za wysoki?
Nieprawidłowy wynik warto omówić z lekarzem, który oceni go wraz z innymi czynnikami ryzyka. Często stosuje się postępowanie niefarmakologiczne, jeśli wysokie stężenie cholesterolu nie współwystępuje ze poważnymi chorobami. Często konieczne są leki, z których najskuteczniejsze są tzw. statyny.
Jak obniżyć stężenie cholesterolu bez leków?
Aby skutecznie obniżyć stężenie cholesterolu LDL bez leków, należy wdrożyć strategię opartą na diecie śródziemnomorskiej: ograniczenie do minimum tłuszczów nasyconych (masło, śmietana, sery żółte, mięso wieprzowe i inne o wysokiej zawartości tłuszczu, kiełbasy, boczek, olej palmowy, kokosowy) i trans (z żywności przetworzonej), na rzecz oliwy z oliwek, migdałów oraz orzechów włoskich.
Kluczowe jest zwiększenie spożycia błonnika rozpuszczalnego (np. płatków owsianych, strączków, siemienia lnianego i nasion chia), który mechanicznie blokuje wchłanianie cholesterolu w jelitach.
Warto regularnie włączać do jadłospisu naturalne substancje czynne: świeży czosnek (zawierający allicynę), napary z zielonej herbaty (bogate w katechiny), które ograniczają produkcję lipidów w wątrobie. Bazę wysiłkową powinno stanowić minimum 150 minut umiarkowanego treningu tlenowego tygodniowo (np. szybki marsz, rower), najlepiej uzupełnionego dwoma lekkimi treningami siłowymi. Całość działań warto wspomóc regularnymi seansami w saunie, dbaniem o głęboki sen, redukcją stresu oraz bezwzględnym unikaniem tytoniu
FAQ
Czy wysoki cholesterol może powodować ból głowy?
Samo podwyższone stężenie cholesterolu zazwyczaj nie powoduje charakterystycznych dolegliwości. Dopiero rozwinięta miażdżyca, w której dochodzi do zaburzenia przepływu krwi w naczyniach szyjnych może powodować bóle czy zawroty głowy.
Czy szczupła osoba może mieć wysokie stężenie cholesterolu?
Tak. Masa ciała jest tylko jednym z czynników, które mogą podwyższać wartości cholesterolu, ale znaczenie mają również predyspozycje genetyczne, dieta i choroby współistniejące.
Czy mimo zdrowej diety można mieć podwyższone stężenie cholesterolu?
Tak. Przykładem jest hipercholesterolemia rodzinna, w której istotną rolę odgrywają uwarunkowania genetyczne.
Do jakiego lekarza zgłosić się z wysokim cholesterolem?
Należy zgłosić się do lekarza POZ. Oceni on wyniki lipidogramu i pozostałe czynniki ryzyka oraz zdecyduje o dalszym postępowaniu.
Podsumowanie
Wysokie stężenie cholesterol nie boli i nie daje zwykle żadnych charakterystycznych objawów. Dlatego ważne są profilaktyczne badania krwi oraz właściwa interpretacja lipidogramu. Wieloletnie funkcjonowanie z podwyższonym stężeniem cholesterolu bez odczuwalnych dolegliwości nie oznacza, że organizm jest bezpieczny. W tym samym czasie w ścianach naczyń krwionośnych może rozwijać się zaawansowana miażdżyca, która w przyszłości doprowadzi do nagłych powikłań i ostrych objawów, takich jak zawał serca czy udar mózgu.
Im wcześniej wdrożymy działania niefarmakologiczne, tym lepiej – zwłaszcza że dieta i ruch zalecane przy wysokim cholesterolu przynoszą ogromne korzyści dla ogólnego zdrowia. Modyfikacje żywieniowe i aktywność fizyczna i sauna usprawniają pracę przewodu pokarmowego, obniżają ciśnienie tętnicze, regulują poziom glukozy, redukują stres i pomagają schudnąć. W efekcie walka z cholesterolem staje się kompleksową inwestycją w dłuższą młodość i lepsze samopoczucie.
e-Recepta
