Czym jest cukrzyca?
Cukrzyca (diabetes mellitus) to przewlekła choroba metaboliczna, w której organizm nie jest w stanie prawidłowo regulować poziomu glukozy (cukru) we krwi.
Przyczyną jest niedobór insuliny (hormonu produkowanego przez trzustkę) lub niewłaściwa reakcja komórek na jej działanie (tzw. insulinooporność).
Długotrwale podwyższony poziom glukozy (hiperglikemia) prowadzi do uszkodzenia naczyń krwionośnych, nerwów, nerek, oczu i serca, powodując poważne powikłania zdrowotne.
Cukrzyca jest jedną z najczęstszych chorób przewlekłych na świecie – dotyczy ponad 400 milionów ludzi, a liczba ta wciąż rośnie.
Rodzaje cukrzycy
-
Cukrzyca typu 1 – autoimmunologiczne zniszczenie komórek beta trzustki, prowadzące do całkowitego braku insuliny.
Występuje głównie u dzieci i młodych dorosłych. -
Cukrzyca typu 2 – najczęstsza postać choroby, związana z insulinoopornością i niedostatecznym wydzielaniem insuliny.
Występuje głównie u dorosłych z nadwagą, otyłością i siedzącym trybem życia. -
Cukrzyca ciążowa – pojawia się w trakcie ciąży u kobiet wcześniej zdrowych; zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2 w przyszłości.
-
Inne postacie cukrzycy – wynikające z chorób trzustki, stosowania niektórych leków lub uwarunkowań genetycznych.
Objawy cukrzycy
Cukrzyca może rozwijać się powoli i początkowo przebiegać bezobjawowo.
Najczęstsze objawy to:
-
nadmierne pragnienie (polidypsja),
-
częste oddawanie moczu (poliuria),
-
zwiększony apetyt, ale jednocześnie utrata masy ciała,
-
przewlekłe zmęczenie i senność,
-
suchość w ustach, świąd skóry, zakażenia grzybicze,
-
wolne gojenie się ran,
-
zaburzenia widzenia („zamglony obraz”).
W przypadku nagłego wzrostu poziomu glukozy mogą wystąpić ostre powikłania, takie jak kwasica ketonowa (głównie w typie 1) lub zespół hiperglikemiczno-hiperosmolalny (w typie 2).
Przyczyny i czynniki ryzyka
Cukrzyca typu 1:
-
choroby autoimmunologiczne,
-
czynniki genetyczne (predyspozycje rodzinne),
-
infekcje wirusowe uszkadzające komórki trzustki.
Cukrzyca typu 2:
-
otyłość i nadwaga, szczególnie brzuszna,
-
brak aktywności fizycznej,
-
niezdrowa dieta bogata w cukry proste i tłuszcze nasycone,
-
nadciśnienie tętnicze i zaburzenia lipidowe,
-
wiek powyżej 45 lat,
-
czynniki genetyczne i rodzinne występowanie choroby.
Diagnostyka
Rozpoznanie cukrzycy opiera się na badaniach poziomu glukozy we krwi.
Podstawowe kryteria rozpoznania (wg WHO):
-
Glukoza na czczo ≥ 126 mg/dl (7,0 mmol/l) – w dwóch pomiarach,
-
Glukoza ≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l) po 2 godzinach testu obciążenia glukozą (OGTT),
-
Przypadkowy pomiar glukozy ≥ 200 mg/dl u osoby z objawami cukrzycy,
-
Hemoglobina glikowana (HbA1c) ≥ 6,5%.
Dodatkowo wykonuje się badania:
-
insuliny i C-peptydu,
-
przeciwciał przeciw komórkom trzustki (w typie 1),
-
profilu lipidowego i funkcji nerek.
Leczenie
Celem leczenia jest utrzymanie prawidłowego poziomu glukozy, zapobieganie powikłaniom i poprawa jakości życia.
Cukrzyca typu 1:
-
codzienne podawanie insuliny (wstrzyknięcia lub pompa insulinowa),
-
monitorowanie glikemii glukometrem lub systemami CGM,
-
odpowiednia dieta i aktywność fizyczna.
Cukrzyca typu 2:
-
zmiana stylu życia – redukcja masy ciała, dieta, ruch,
-
leki doustne obniżające poziom glukozy (np. metformina, inhibitory SGLT-2, pochodne sulfonylomocznika),
-
w bardziej zaawansowanych stadiach – insulina.
W leczeniu cukrzycy kluczowa jest edukacja pacjenta, regularne pomiary glukozy i kontrola ciśnienia oraz cholesterolu.
Powikłania nieleczonej cukrzycy
Długotrwale podwyższony poziom glukozy może prowadzić do poważnych powikłań:
-
retinopatia cukrzycowa – uszkodzenie siatkówki i utrata wzroku,
-
nefropatia cukrzycowa – uszkodzenie nerek prowadzące do niewydolności,
-
neuropatia cukrzycowa – uszkodzenie nerwów, drętwienie, bóle kończyn,
-
stopa cukrzycowa – owrzodzenia i martwica,
-
choroby serca i udary mózgu.
Profilaktyka
-
utrzymywanie prawidłowej masy ciała,
-
regularna aktywność fizyczna (minimum 150 minut tygodniowo),
-
zdrowa dieta – ograniczenie cukrów prostych i tłuszczów nasyconych,
-
regularne badania poziomu glukozy po 40. roku życia,
-
kontrola ciśnienia tętniczego i lipidów,
-
zaprzestanie palenia papierosów i unikanie alkoholu.
Podsumowanie
Cukrzyca to przewlekła choroba metaboliczna, która – nieleczona – prowadzi do groźnych powikłań naczyniowych i neurologicznych.
Dzięki wczesnemu rozpoznaniu, odpowiedniemu leczeniu i zmianie stylu życia możliwe jest utrzymanie prawidłowego poziomu glukozy i zapobieganie powikłaniom.
Regularne badania, zbilansowana dieta i aktywność fizyczna to podstawowe elementy profilaktyki i skutecznego leczenia cukrzycy.