Nudności i wymioty
Nudności i wymioty to częste objawy kliniczne, które mogą występować w przebiegu wielu chorób — od łagodnych infekcji po poważne zaburzenia układu pokarmowego, nerwowego czy metabolicznego.
Nie są chorobą samą w sobie, lecz sygnałem zaburzenia równowagi organizmu.
Ich przyczyna może być czynnościowa, infekcyjna, toksyczna, hormonalna lub ośrodkowa.
Przyczyny
1. Choroby układu pokarmowego:
-
infekcje żołądkowo-jelitowe (wirusowe, bakteryjne, pasożytnicze),
-
zatrucia pokarmowe,
-
choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy,
-
zapalenie wyrostka robaczkowego, pęcherzyka żółciowego lub trzustki,
-
niedrożność jelit,
-
zespół jelita drażliwego (IBS).
2. Choroby ośrodkowego układu nerwowego:
-
migrena,
-
uraz głowy, wstrząśnienie mózgu,
-
podwyższone ciśnienie śródczaszkowe,
-
infekcje opon mózgowo-rdzeniowych,
-
choroba lokomocyjna (kinetoza).
3. Zaburzenia metaboliczne i hormonalne:
-
cukrzyca (kwasica ketonowa),
-
niewydolność nerek lub wątroby,
-
ciąża (zwłaszcza pierwszy trymestr),
-
choroby tarczycy,
-
niedoczynność kory nadnerczy (choroba Addisona).
4. Czynniki psychogenne i środowiskowe:
-
stres, lęk, silne emocje,
-
nieprzyjemne zapachy, smaki, widoki,
-
zażycie alkoholu lub substancji toksycznych.
5. Leki i terapie:
-
antybiotyki, NLPZ, cytostatyki, opioidy,
-
znieczulenie ogólne, radioterapia, chemioterapia.
Objawy towarzyszące
W zależności od przyczyny mogą współwystępować:
-
ból brzucha, wzdęcia, biegunka lub zaparcia,
-
gorączka, dreszcze,
-
zawroty głowy, osłabienie,
-
utrata apetytu,
-
bóle głowy,
-
w cięższych przypadkach – odwodnienie, spadek ciśnienia, suchość w ustach, zmniejszona ilość oddawanego moczu.
Diagnostyka
Rozpoznanie opiera się na dokładnym wywiadzie, badaniu fizykalnym i w razie potrzeby – badaniach dodatkowych.
Badania podstawowe:
-
morfologia krwi, CRP – ocena infekcji,
-
elektrolity, glukoza, mocznik, kreatynina,
-
badanie ogólne moczu,
-
badania kału – w przypadku podejrzenia zakażenia,
-
test ciążowy (β-hCG u kobiet w wieku rozrodczym).
Badania dodatkowe (w zależności od podejrzenia):
-
USG jamy brzusznej,
-
gastroskopia,
-
TK lub MRI głowy,
-
EKG i enzymy sercowe – przy podejrzeniu przyczyn kardiologicznych,
-
badania hormonalne (TSH, kortyzol).
Leczenie
1. Postępowanie ogólne:
-
nawodnienie – woda, elektrolity, roztwory nawadniające,
-
dieta lekkostrawna po ustąpieniu wymiotów (ryż, banany, sucharki, kleik),
-
odpoczynek, unikanie ostrych zapachów i tłustych potraw,
-
spożywanie małych porcji posiłków w regularnych odstępach.
2. Leczenie przyczynowe:
Zależne od rozpoznanej choroby podstawowej (np. antybiotyki przy zakażeniu, leczenie hormonalne przy niedoczynności tarczycy).
3. Leczenie objawowe:
-
leki przeciwwymiotne (antyemet yczne):
-
metoklopramid, ondansetron, dimenhydrynat, domperidon,
-
-
leki przeciwhistaminowe (np. Aviomarin) – przy chorobie lokomocyjnej,
-
witamina B6 – skuteczna w łagodzeniu nudności w ciąży,
-
ziółka – napar z imbiru, mięty, rumianku (w łagodnych przypadkach).
4. Leczenie szpitalne (ciężkie przypadki):
-
dożylne nawodnienie i korekcja elektrolitów,
-
wstrzymanie podaży pokarmów na krótki czas,
-
wymioty ośrodkowe lub po chemioterapii – specjalistyczne leki (setrony, aprepitant).
Domowe sposoby i profilaktyka
-
picie małych łyków wody często, ale nie naraz,
-
imbir – naturalny środek przeciwwymiotny,
-
unikanie ostrych, tłustych i pachnących potraw,
-
odpoczynek w pozycji półsiedzącej,
-
unikanie gwałtownych ruchów i podróży zaraz po posiłku,
-
stosowanie opasek akupresyjnych na chorobę lokomocyjną.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
-
gdy wymioty trwają ponad 24 godziny lub towarzyszy im odwodnienie,
-
jeśli występują silne bóle brzucha, gorączka, sztywność karku, zaburzenia widzenia,
-
gdy w wymiocinach pojawia się krew, żółć lub treść przypominająca fusy kawy,
-
przy nagłym spadku masy ciała,
-
u dzieci, kobiet w ciąży lub osób starszych z przewlekłymi chorobami.
Podsumowanie
Nudności i wymioty są nieswoistym, ale istotnym objawem wielu chorób.
Większość przypadków ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie, jednak utrzymujące się lub nasilające objawy wymagają diagnostyki lekarskiej.
Odpowiednie nawodnienie, dieta i leczenie przyczynowe zwykle prowadzą do pełnego powrotu do zdrowia.