Co to są meningokoki i pneumokoki?
Meningokoki (Neisseria meningitidis) i pneumokoki (Streptococcus pneumoniae) to bakterie, które mogą wywoływać ciężkie, zagrażające życiu infekcje — przede wszystkim zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, sepsę, a także zakażenia dróg oddechowych, ucha środkowego i płuc.
Zakażenie tymi patogenami rozwija się bardzo szybko — w ciągu kilku godzin może dojść do wstrząsu septycznego i niewydolności wielonarządowej, szczególnie u niemowląt, małych dzieci i osób z osłabioną odpornością.
Szczepienia przeciw meningokokom i pneumokokom stanowią kluczowy element profilaktyki chorób inwazyjnych, które mimo postępów medycyny nadal mogą prowadzić do trwałych powikłań lub śmierci.
Przed czym chronią szczepienia
1. Meningokoki
Wywołują tzw. inwazyjną chorobę meningokokową (IChM), która obejmuje:
-
zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
-
posocznicę (sepsę meningokokową),
-
zapalenie płuc, stawów, osierdzia lub ucha środkowego.
Najczęściej spotykane są serogrupy: A, B, C, W i Y, przy czym w Polsce dominują B i C.
Śmiertelność w przebiegu sepsy meningokokowej sięga nawet 10–20%, a u ocalałych często występują trwałe następstwa neurologiczne, utrata słuchu lub amputacje kończyn.
2. Pneumokoki
Pneumokoki odpowiadają za:
-
zapalenie płuc,
-
zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
-
sepsę,
-
zapalenie ucha środkowego i zatok.
Są szczególnie niebezpieczne dla dzieci do 5. roku życia, osób starszych oraz pacjentów z chorobami przewlekłymi (np. cukrzycą, POChP, chorobami serca).
Zakażenie może prowadzić do ciężkich powikłań neurologicznych, uszkodzenia słuchu, a nawet zgonu.
Dla kogo zalecane są szczepienia
Meningokoki:
-
niemowlęta od 2. miesiąca życia (szczepionki koniugowane: MenB, MenC, MenACWY),
-
dzieci i młodzież (szczególnie w wieku przedszkolnym i szkolnym),
-
studenci, osoby mieszkające w internatach lub akademikach,
-
osoby z obniżoną odpornością, bez śledziony lub z jej niewydolnością,
-
podróżujący do krajów o wysokim ryzyku zachorowania (np. Afryka Subsaharyjska, Bliski Wschód).
Pneumokoki:
-
niemowlęta i małe dzieci (szczepienie obowiązkowe w kalendarzu szczepień),
-
osoby powyżej 65. roku życia,
-
pacjenci z chorobami przewlekłymi:
-
POChP, astma,
-
cukrzyca,
-
niewydolność serca,
-
brak lub uszkodzenie śledziony,
-
nowotwory i immunosupresja.
-
Schemat szczepienia
Meningokoki
W zależności od preparatu:
-
MenB (Bexsero, Trumenba):
-
2 dawki w odstępie 1–2 miesięcy + dawka przypominająca po 1 roku,
-
-
MenC lub MenACWY:
-
1 dawka po 12. miesiącu życia,
-
młodzież i dorośli: 1 dawka szczepionki MenACWY (np. Nimenrix, Menveo).
-
Pneumokoki
-
Szczepionka 13-walentna (PCV13) – stosowana u dzieci i dorosłych,
-
Szczepionka 10-walentna (PCV10) – dla dzieci,
-
Szczepionka 23-walentna (PPSV23) – u dorosłych z grup ryzyka.
Dzieci:
-
2–3 dawki w 1. roku życia + 1 dawka przypominająca po ukończeniu 12 miesięcy.
Dorośli: -
1 dawka szczepionki PCV13, a po 8 tygodniach PPSV23 (u osób z grup ryzyka).
Skuteczność i ochrona
-
Skuteczność szczepionek meningokokowych i pneumokokowych sięga 90–95%.
-
Ochrona utrzymuje się przez wiele lat, jednak w niektórych przypadkach zaleca się dawkę przypominającą co kilka lat (np. u osób z niedoborami odporności).
-
Szczepienia ograniczają również nosicielstwo bakterii, co chroni osoby niezaszczepione (tzw. odporność populacyjna).
Możliwe działania niepożądane
Szczepienia należą do dobrze tolerowanych i bezpiecznych.
Najczęściej obserwowane objawy mają charakter łagodny i przemijający:
-
ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wkłucia,
-
stan podgorączkowy,
-
rozdrażnienie, senność,
-
przemijające bóle mięśni i głowy.
Reakcje alergiczne lub ciężkie odczyny poszczepienne są skrajnie rzadkie (poniżej 1 na 100 000 szczepień).
Znaczenie profilaktyczne
Zarówno meningokoki, jak i pneumokoki mogą w ciągu kilku godzin doprowadzić do ciężkiej sepsy i niewydolności wielonarządowej.
Szczepienie to najskuteczniejszy sposób ochrony przed chorobą, której przebieg jest często gwałtowny i nieprzewidywalny.
Regularne szczepienia dzieci, seniorów i osób z grup ryzyka przyczyniają się do znacznego spadku liczby zachorowań, hospitalizacji i zgonów z powodu infekcji inwazyjnych.
Podsumowanie
Szczepienia przeciw meningokokom i pneumokokom są kluczowym elementem profilaktyki chorób zakaźnych, które mogą mieć dramatyczny przebieg.
Zaleca się ich powszechne stosowanie u dzieci oraz osób dorosłych z grup ryzyka, a także przed podróżami do krajów, gdzie zakażenia te są częste.
Dzięki szczepieniom możliwe jest znaczne ograniczenie zachorowań, powikłań neurologicznych oraz śmiertelności związanej z tymi groźnymi bakteriami.
