Co to jest HPV i dlaczego szczepienie jest ważne?
HPV (Human Papillomavirus) to rodzina wirusów brodawczaka ludzkiego, obejmująca ponad 200 typów, z których kilkanaście uznawanych jest za onkogenne — czyli mogące powodować nowotwory.
Zakażenie HPV jest najczęstszą infekcją przenoszoną drogą płciową na świecie, a większość osób ulega kontaktowi z wirusem w ciągu kilku lat od rozpoczęcia życia seksualnego.
W większości przypadków zakażenie przebiega bezobjawowo i ustępuje samoistnie, jednak u części osób wirus utrzymuje się w organizmie, prowadząc do przewlekłej infekcji i zmian nowotworowych.
Szczepienie przeciw HPV to skuteczna profilaktyka raka szyjki macicy, odbytu, prącia, gardła i krtani, a także brodawek narządów płciowych.
Przed czym chroni szczepienie przeciw HPV
Szczepionka przeciw HPV chroni przed zakażeniem najbardziej niebezpiecznymi typami wirusa, odpowiedzialnymi za większość przypadków nowotworów i brodawek.
-
Typy 16 i 18 – odpowiadają za ok. 70% przypadków raka szyjki macicy,
-
Typy 6 i 11 – powodują 90% przypadków kłykcin kończystych (brodawek narządów płciowych),
-
inne typy (31, 33, 45, 52, 58) – związane z nowotworami odbytu, sromu, prącia i gardła.
W efekcie szczepienie znacząco zmniejsza ryzyko zachorowania na nowotwory wywołane przez HPV, a także ogranicza rozprzestrzenianie się wirusa w populacji.
Dla kogo zalecane jest szczepienie
-
Dzieci i młodzież:
-
zalecane rutynowo w wieku 9–14 lat (najlepiej przed rozpoczęciem aktywności seksualnej),
-
-
Młode kobiety i mężczyźni do 26. roku życia, którzy nie byli wcześniej szczepieni,
-
Osoby dorosłe (do 45 lat) – szczepienie może być wykonane po indywidualnej konsultacji lekarskiej,
-
Pacjenci z obniżoną odpornością, HIV, po przeszczepach lub z nawracającymi infekcjami HPV.
W Polsce szczepienie przeciw HPV jest bezpłatne dla dzieci w wieku 12–13 lat w ramach programu powszechnego szczepień ochronnych.
Schemat szczepienia
Szczepienie wykonuje się w zależności od wieku i zastosowanego preparatu:
Osoby w wieku 9–14 lat:
-
2 dawki w odstępie 6–12 miesięcy.
Osoby powyżej 15 lat:
-
3 dawki w schemacie 0–1(2)–6 miesięcy.
Dostępne preparaty:
-
Cervarix (2-walentna) – przeciw HPV typ 16 i 18,
-
Gardasil (4-walentna) – przeciw HPV typ 6, 11, 16 i 18,
-
Gardasil 9 (9-walentna) – przeciw 9 typom wirusa (6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58) – najszerszy zakres ochrony.
Wszystkie szczepionki podaje się domięśniowo (najczęściej w ramię).
Skuteczność i czas ochrony
-
Skuteczność szczepienia wynosi ponad 95%, jeśli szczepienie zostało wykonane przed kontaktem z wirusem.
-
Ochrona utrzymuje się co najmniej 10–12 lat, a według badań — prawdopodobnie znacznie dłużej.
-
Szczepienie nie leczy już istniejącej infekcji HPV, ale chroni przed zakażeniem nowymi typami wirusa.
Możliwe działania niepożądane
Szczepionki przeciw HPV są bezpieczne i dobrze tolerowane.
Najczęstsze objawy uboczne są łagodne i krótkotrwałe:
-
ból, obrzęk lub zaczerwienienie w miejscu wkłucia,
-
zmęczenie, bóle głowy, stan podgorączkowy,
-
rzadziej: zawroty głowy, nudności.
Ciężkie reakcje alergiczne występują niezwykle rzadko (rzędu 1 przypadku na milion szczepień).
Nie wykazano związku szczepienia z zaburzeniami płodności czy chorobami neurologicznymi.
Znaczenie profilaktyczne
Szczepienie przeciw HPV to jeden z najskuteczniejszych sposobów zapobiegania nowotworom związanym z infekcjami wirusowymi.
Największe korzyści osiąga się, szczepiąc dzieci i młodzież przed rozpoczęciem współżycia seksualnego – zanim dojdzie do ekspozycji na wirusa.
Oprócz szczepienia, kluczową rolę w profilaktyce raka szyjki macicy odgrywają:
-
regularne badania cytologiczne (Pap test),
-
testy DNA HPV,
-
zdrowy styl życia i unikanie palenia tytoniu,
-
stosowanie prezerwatyw – choć nie zapewniają pełnej ochrony, ograniczają ryzyko zakażenia.
Podsumowanie
Szczepienie przeciw HPV to nowoczesna, bezpieczna i skuteczna metoda profilaktyki przeciwnowotworowej, rekomendowana przez WHO, CDC i Polskie Towarzystwo Ginekologiczne.
Chroni zarówno kobiety, jak i mężczyzn przed nowotworami oraz brodawkami narządów płciowych.
Dzięki rosnącemu poziomowi wyszczepienia możliwe jest znaczne ograniczenie zachorowań na raka szyjki macicy oraz innych nowotworów HPV-zależnych w całej populacji.
