Zapalenie gardła

Zapalenie gardła to stan zapalny błony śluzowej gardła, który może mieć charakter wirusowy, bakteryjny lub rzadziej grzybiczy.
To jedna z najczęstszych infekcji górnych dróg oddechowych, szczególnie w okresach jesienno-zimowych.
Objawia się przede wszystkim bólem gardła, trudnościami w przełykaniu, suchością i drapaniem w gardle, często towarzyszy mu gorączka i ogólne osłabienie.

Zapalenie gardła może występować samodzielnie lub jako element infekcji obejmującej także migdałki, krtań lub zatoki.

Przyczyny

1. Wirusowe zapalenie gardła (80–90% przypadków):

Najczęściej wywołane przez:

rinowirusy,
adenowirusy,
koronawirusy,
wirus grypy i paragrypy,
wirus Epstein-Barr (mononukleoza),
wirusy Coxsackie (herpangina u dzieci).

Zakażenie przenosi się drogą kropelkową (kaszel, kichanie, kontakt bezpośredni).

2. Bakteryjne zapalenie gardła:

najczęstszym patogenem jest paciorkowiec β-hemolizujący grupy A (Streptococcus pyogenes) – tzw. angina paciorkowcowa,
rzadziej: Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae, Neisseria gonorrhoeae (rzeżączkowe zapalenie gardła), Corynebacterium diphtheriae (błonica).

3. Grzybicze zapalenie gardła:

najczęściej spowodowane przez Candida albicans,
występuje u osób z obniżoną odpornością lub po długotrwałej antybiotykoterapii.

4. Czynniki sprzyjające:

osłabienie odporności,
klimatyzacja, dym tytoniowy, suche powietrze,
nadużywanie głosu (np. nauczyciele, śpiewacy),
refluks żołądkowo-przełykowy (GERD),
alergie.

Objawy

ból i pieczenie gardła, nasilone przy przełykaniu,
drapanie, suchość, uczucie ciała obcego,
chrypka lub utrata głosu,
zaczerwienienie błony śluzowej,
powiększenie i bolesność węzłów chłonnych szyi,
gorączka, dreszcze, osłabienie,
niekiedy naloty lub ropne czopy na migdałkach,
ból głowy, brak apetytu.

W infekcjach wirusowych objawy są łagodniejsze i często towarzyszy im katar, kaszel, chrypka.
W bakteryjnym zapaleniu gardła (angina) dominuje wysoka gorączka, silny ból i brak kaszlu.

Diagnostyka

1. Badanie lekarskie:

ocena błony śluzowej gardła (zaczerwienienie, naloty, obrzęk),
palpacyjne badanie węzłów chłonnych.

2. Badania dodatkowe:

wymaz z gardła – w celu identyfikacji bakterii (np. paciorkowców),
test szybki antygenowy (Strep test) – pozwala w kilka minut wykryć paciorkowce grupy A,
morfologia krwi – leukocytoza i wysokie CRP sugerują infekcję bakteryjną,
badanie ogólne moczu i ASO – w przypadku podejrzenia powikłań po anginie.

Leczenie zapalenia gardła

1. Leczenie objawowe (wirusowe zapalenie gardła):

leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (paracetamol, ibuprofen, kwas acetylosalicylowy),
nawadnianie i odpoczynek,
płukanie gardła roztworem soli, szałwią, rumiankiem lub roztworami antyseptycznymi,
tabletki do ssania z chlorheksydyną, benzydaminą, lidokainą lub miodem,
aerozole i spraye na gardło o działaniu miejscowo znieczulającym,
nawilżanie powietrza, unikanie dymu tytoniowego.

2. Leczenie bakteryjnego zapalenia gardła:

antybiotyki penicylinowe (fenoksymetylopenicylina, amoksycylina) – lek pierwszego wyboru,
w przypadku alergii – makrolidy (klarytromycyna, azytromycyna),
leczenie trwa zazwyczaj 7–10 dni,
objawy zwykle ustępują po 2–3 dniach od rozpoczęcia terapii,
ważne jest dokończenie całego cyklu leczenia, aby zapobiec powikłaniom (np. gorączka reumatyczna, zapalenie nerek).

3. Leczenie grzybiczego zapalenia gardła:

leki przeciwgrzybicze miejscowe (nystatyna, flukonazol),
odstawienie antybiotyku, jeśli był nadużywany,
wzmocnienie odporności i probiotyki.

Domowe sposoby wspomagające leczenie

picie ciepłych, ale nie gorących płynów (herbatki z lipy, malin, miodu, cytryny),
inhalacje z soli fizjologicznej lub olejków eterycznych (eukaliptus, tymianek),
ssanie miodu, propolisu, syropu z cebuli lub czosnku,
nawilżanie powietrza w sypialni,
unikanie ostrych, kwaśnych potraw i alkoholu,
oszczędzanie głosu i odpoczynek.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

gdy objawy utrzymują się dłużej niż 5–7 dni,
gdy pojawia się wysoka gorączka (>38,5°C),
przy trudnościach w przełykaniu lub oddychaniu,
gdy występuje nalot ropny na migdałkach, powiększenie węzłów chłonnych,
w przypadku nawracających infekcji gardła,
u dzieci – przy podejrzeniu anginy paciorkowcowej lub mononukleozy zakaźnej.

Powikłania nieleczonego bakteryjnego zapalenia gardła

angina ropna i ropień okołomigdałkowy,
zapalenie ucha środkowego lub zatok,
gorączka reumatyczna,
kłębuszkowe zapalenie nerek,
posocznica (sepsa) – bardzo rzadko.

Profilaktyka

częste mycie rąk i unikanie kontaktu z osobami chorymi,
unikanie wychłodzenia i przegrzewania,
nawilżanie powietrza w pomieszczeniach,
dbanie o higienę jamy ustnej i zębów,
suplementacja witaminy D i C w okresie jesienno-zimowym,
zdrowa dieta i odpowiedni sen – dla wzmocnienia odporności.

Podsumowanie

Zapalenie gardła to powszechna infekcja, która w większości przypadków ma łagodny, wirusowy przebieg i ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni.
Jednak w przypadku infekcji bakteryjnej konieczne jest leczenie antybiotykiem, aby zapobiec groźnym powikłaniom.
Odpowiednia higiena, nawilżanie śluzówek, odpoczynek i zdrowy tryb życia to najskuteczniejsza profilaktyka na przyszłość.

Zapalenie gardła