Co to jest zapalenie spojówek?
Zapalenie spojówek to stan zapalny błony śluzowej pokrywającej wewnętrzną stronę powiek oraz przednią część gałki ocznej (spojówki).
Może mieć podłoże wirusowe, bakteryjne, alergiczne lub podrażnieniowe.
Jest jedną z najczęstszych chorób oczu, a dzięki wysokiej zakaźności szybko rozprzestrzenia się zwłaszcza w skupiskach ludzi — w przedszkolach, szkołach, biurach.
Objawia się zaczerwienieniem oczu, uczuciem „piasku pod powiekami”, łzawieniem i wydzieliną, która może sklejać rzęsy.
Rodzaje i przyczyny zapalenia spojówek
1. Wirusowe zapalenie spojówek (najczęstsze):
-
zwykle wywoływane przez adenowirusy, rzadziej przez wirusy opryszczki (HSV),
-
często towarzyszy infekcji górnych dróg oddechowych,
-
wysoko zakaźne, szerzy się przez kontakt z wydzieliną z oka lub drogą kropelkową.
Objawy:
-
zaczerwienienie oczu (zwykle obustronne, choć początkowo jedno),
-
wodnista wydzielina,
-
światłowstręt, łzawienie,
-
obrzęk powiek, uczucie ciała obcego,
-
powiększenie węzłów chłonnych przedusznych.
2. Bakteryjne zapalenie spojówek:
-
wywołane najczęściej przez:
-
Staphylococcus aureus,
-
Streptococcus pneumoniae,
-
Haemophilus influenzae,
-
u noworodków: Chlamydia trachomatis lub Neisseria gonorrhoeae.
-
Objawy:
-
ropna, gęsta wydzielina, sklejenie powiek (szczególnie rano),
-
uczucie „piasku w oku”, pieczenie, świąd,
-
zaczerwienienie spojówek i brzegów powiek,
-
czasem niewielki obrzęk powiek.
3. Alergiczne zapalenie spojówek:
-
wywołane reakcją nadwrażliwości na alergeny (pyłki, kurz, sierść, roztocza),
-
często współwystępuje z katarem siennym lub atopią.
Objawy:
-
silny świąd oczu,
-
łzawienie, obrzęk i zaczerwienienie spojówek,
-
wydzielina śluzowa, bez ropy,
-
objawy nawracają sezonowo lub utrzymują się cały rok (przy alergenach domowych).
4. Inne przyczyny (rzadsze):
-
grzybicze lub pasożytnicze zapalenie spojówek,
-
podrażnienie chemiczne (chlor w basenie, kosmetyki, dym),
-
zespół suchego oka,
-
ciało obce w oku lub soczewka kontaktowa,
-
urazy mechaniczne lub termiczne.
Objawy wspólne zapalenia spojówek:
-
zaczerwienienie oczu (poszerzone naczynia spojówki),
-
pieczenie, swędzenie, uczucie ciała obcego,
-
łzawienie, wydzielina (wodnista, śluzowa lub ropna),
-
obrzęk powiek, sklejenie rzęs,
-
światłowstręt, niewielkie zaburzenia widzenia.
Diagnostyka
Rozpoznanie opiera się głównie na badaniu okulistycznym.
Lekarz może wykonać:
-
badanie lampą szczelinową – ocena spojówek, rogówki i wydzieliny,
-
wymaz z worka spojówkowego – identyfikacja bakterii, grzybów lub wirusów,
-
testy alergiczne – w przypadku podejrzenia alergii,
-
ocenę filmu łzowego – przy podejrzeniu zespołu suchego oka.
Leczenie zapalenia spojówek
1. Wirusowe zapalenie spojówek:
-
najczęściej ustępuje samoistnie w ciągu 1–2 tygodni,
-
sztuczne łzy i krople nawilżające – łagodzą objawy,
-
zimne okłady na powieki,
-
w cięższych przypadkach – leki przeciwwirusowe (np. acyklowir w zapaleniu opryszczkowym),
-
ścisła higiena – by zapobiec zarażeniu innych (częsta zmiana ręczników, mycie rąk).
2. Bakteryjne zapalenie spojówek:
-
krople lub maści z antybiotykiem (np. gentamycyna, tobramycyna, ofloksacyna, chloramfenikol, erytromycyna),
-
leczenie trwa zazwyczaj 7 dni,
-
w przypadku zakażenia Chlamydia trachomatis lub N. gonorrhoeae – konieczna antybiotykoterapia ogólna.
3. Alergiczne zapalenie spojówek:
-
unikanie kontaktu z alergenem,
-
krople przeciwhistaminowe (np. olopatadyna, ketotyfen),
-
leki stabilizujące komórki tuczne (np. kromoglikan sodu),
-
w nasilonych przypadkach – krótkotrwałe leczenie sterydowe pod kontrolą okulisty.
4. Zapalenie podrażnieniowe:
-
eliminacja czynnika drażniącego,
-
sztuczne łzy, żele nawilżające,
-
unikanie dymu, kurzu, klimatyzacji,
-
noszenie okularów ochronnych przy pracy w zapylonym środowisku.
Domowe sposoby wspierające leczenie
-
przemywanie oczu solą fizjologiczną lub naparem z rumianku (ostrożnie – możliwe reakcje alergiczne),
-
przykładanie zimnych kompresów z jałowego gazika,
-
częsta zmiana ręczników i poszewek,
-
unikanie makijażu oczu i soczewek kontaktowych w trakcie infekcji,
-
dokładne mycie rąk po każdym kontakcie z okiem.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
-
jeśli objawy utrzymują się ponad 5–7 dni,
-
przy pogorszeniu widzenia, silnym bólu lub obrzęku powiek,
-
gdy występuje ropna wydzielina i gorączka,
-
jeśli objawy nawracają,
-
u noworodków i niemowląt – zawsze,
-
przy podejrzeniu zakażenia opryszczkowego lub chlamydiowego.
Powikłania nieleczonego zapalenia spojówek
-
zapalenie rogówki (keratitis) – może prowadzić do trwałego pogorszenia wzroku,
-
bliznowacenie spojówek,
-
nawracające infekcje,
-
przewlekły zespół suchego oka,
-
rozprzestrzenienie zakażenia na inne osoby.
Profilaktyka
-
unikanie kontaktu z osobami chorymi,
-
niepocieranie oczu i częste mycie rąk,
-
własne ręczniki, kosmetyki i soczewki kontaktowe,
-
regularna wymiana kosmetyków do makijażu oczu,
-
ochrona oczu przed kurzem, słońcem i chlorowaną wodą,
-
nawilżanie oczu przy pracy przed komputerem.
Podsumowanie
Zapalenie spojówek to powszechna, zazwyczaj łagodna choroba, która przy odpowiednim leczeniu ustępuje w ciągu kilku dni.
Kluczowe jest ustalenie przyczyny (wirusowa, bakteryjna, alergiczna), ponieważ od niej zależy sposób leczenia.
Higiena, unikanie czynników drażniących i stosowanie zaleconych przez lekarza preparatów pozwalają uniknąć powikłań i nawrotów choroby.
