Zapalenie zatok – co to jest?
Zapalenie zatok przynosowych to stan zapalny błony śluzowej zatok i jamy nosowej, który może mieć charakter ostry lub przewlekły.
Zatoki to puste przestrzenie w kościach czaszki (czołowe, szczękowe, sitowe i klinowe), połączone z jamą nosową. Ich zadaniem jest nawilżanie i oczyszczanie powietrza, a także rezonans głosu.
Gdy ujścia zatok zostaną zablokowane przez obrzęk błony śluzowej lub wydzielinę, powietrze nie może swobodnie przepływać, co prowadzi do nagromadzenia wydzieliny, bólu i ucisku — typowych objawów zapalenia zatok.
Rodzaje zapalenia zatok
-
ostre – trwa krócej niż 12 tygodni, zwykle rozwija się po infekcji wirusowej (np. przeziębieniu),
-
przewlekłe – utrzymuje się dłużej niż 12 tygodni, często nawraca,
-
ropne – w przebiegu zakażenia bakteryjnego,
-
alergiczne lub grzybicze – rzadsze, zwykle u osób z obniżoną odpornością.
Przyczyny
1. Wirusowe (najczęstsze):
-
rozwijają się jako powikłanie infekcji górnych dróg oddechowych,
-
wywołane przez rinowirusy, adenowirusy, koronawirusy, wirusy grypy i paragrypy.
2. Bakteryjne:
-
najczęściej:
-
Streptococcus pneumoniae,
-
Haemophilus influenzae,
-
Moraxella catarrhalis,
-
rzadziej Staphylococcus aureus i bakterie beztlenowe.
-
3. Inne przyczyny:
-
alergiczny nieżyt nosa,
-
polipy nosa,
-
krzywa przegroda nosowa,
-
infekcje zębów górnych (zatoka szczękowa),
-
ciało obce w nosie (u dzieci),
-
choroby ogólnoustrojowe (np. mukowiscydoza, niedobory odporności),
-
zanieczyszczone powietrze, dym tytoniowy.
Objawy
Ostre zapalenie zatok:
-
ból i ucisk w okolicy czoła, policzków lub nasady nosa, nasilający się przy pochylaniu,
-
katar i zatkany nos,
-
gęsta wydzielina (żółta lub zielona) spływająca po tylnej ścianie gardła,
-
osłabienie węchu,
-
gorączka, uczucie zmęczenia, bóle głowy,
-
ból zębów górnych (zatoka szczękowa),
-
kaszel, szczególnie nocny (z powodu spływania wydzieliny).
Przewlekłe zapalenie zatok:
-
objawy utrzymują się >12 tygodni,
-
ciągłe uczucie zatkanego nosa,
-
obrzęk błony śluzowej,
-
utrata węchu,
-
przewlekłe zmęczenie,
-
nawracające infekcje i bóle głowy.
Diagnostyka
1. Badanie lekarskie:
-
ocena błony śluzowej nosa (obrzęk, wydzielina ropna),
-
badanie jamy ustnej i gardła (wydzielina spływająca po tylnej ścianie gardła),
-
opukiwanie zatok – bolesność wskazuje na stan zapalny.
2. Badania dodatkowe:
-
RTG lub tomografia komputerowa (TK) zatok – pokazuje poziomy płynu, zgrubienia błony śluzowej, polipy,
-
endoskopia nosa (fiberoskopia) – pozwala dokładnie ocenić ujścia zatok i stan błony śluzowej,
-
posiew wydzieliny z nosa lub zatok – w przypadku nawracających infekcji,
-
testy alergiczne – jeśli podejrzewa się tło alergiczne.
Leczenie zapalenia zatok
1. Leczenie objawowe (wirusowe):
-
leki obkurczające błonę śluzową nosa (ksylometazolina, oksymetazolina) – maksymalnie przez 5–7 dni,
-
płukanie nosa solą fizjologiczną lub roztworami hipertonicznymi,
-
inhalacje z soli, olejków eukaliptusowych, tymiankowych,
-
leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (ibuprofen, paracetamol),
-
nawodnienie organizmu i odpoczynek,
-
nawilżanie powietrza w pomieszczeniach.
2. Leczenie bakteryjnego zapalenia zatok:
-
antybiotyki – stosowane tylko przy potwierdzonym lub silnie podejrzanym zakażeniu bakteryjnym:
-
amoksycylina z kwasem klawulanowym (lek pierwszego wyboru),
-
alternatywnie: doksycyklina, cefuroksym, azytromycyna, lewofloksacyna,
-
terapia trwa zwykle 7–10 dni,
-
-
glikokortykosteroidy donosowe (mometazon, flutikazon) – redukują stan zapalny i obrzęk błony śluzowej,
-
leki mukolityczne – ułatwiają oczyszczanie zatok z wydzieliny.
3. Leczenie chirurgiczne:
Stosowane przy przewlekłym, opornym na leczenie zapaleniu zatok:
-
endoskopowa operacja zatok (FESS) – udrożnienie ujść zatok i usunięcie zmian zapalnych,
-
korekcja przegrody nosowej lub usunięcie polipów nosa, jeśli blokują odpływ wydzieliny.
Domowe sposoby wspomagające leczenie
-
regularne płukanie nosa solą morską,
-
inhalacje parowe z olejkami eterycznymi,
-
picie dużej ilości płynów,
-
stosowanie ciepłych okładów na okolice zatok,
-
unikanie dymu tytoniowego, klimatyzacji, gwałtownych zmian temperatur,
-
odpoczynek i sen w lekko uniesionej pozycji,
-
utrzymywanie wilgotności powietrza w domu.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
-
gdy objawy utrzymują się ponad 10 dni lub nasilają po początkowej poprawie,
-
przy wysokiej gorączce (>38,5°C), silnym bólu głowy lub obrzęku twarzy,
-
gdy pojawia się ropna wydzielina z nosa,
-
jeśli występują problemy z widzeniem, obrzęk powiek lub czoła,
-
przy nawracających epizodach zapalenia zatok,
-
gdy objawy nie ustępują mimo leczenia domowego.
Powikłania nieleczonego zapalenia zatok
-
zapalenie ucha środkowego,
-
zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub mózgu (rzadko),
-
ropnie oczodołu lub mózgu,
-
przewlekłe zapalenie zatok,
-
utrata węchu lub przewlekły ból głowy.
Profilaktyka
-
leczenie przeziębień i alergii – by zapobiegać blokowaniu ujść zatok,
-
płukanie nosa solą fizjologiczną w okresach infekcyjnych,
-
nawilżanie powietrza w domu i biurze,
-
unikanie dymu tytoniowego i nagłych zmian temperatur,
-
suplementacja witaminy D, cynku i probiotyków,
-
zdrowa dieta i regularny sen wspierają odporność.
Podsumowanie
Zapalenie zatok to częsta infekcja dróg oddechowych, której nie należy bagatelizować.
Większość przypadków ma podłoże wirusowe i ustępuje samoistnie, jednak w przypadku infekcji bakteryjnej konieczne jest leczenie antybiotykiem.
Regularna higiena nosa, właściwe nawilżenie i wzmocnienie odporności pomagają zapobiegać nawrotom i powikłaniom choroby.
